تبلیغات
فرهنگ

فرهنگ
اگر شما فرهنگ را هدایت نکنید فرهنگ شما را هدایت می کند 
قالب وبلاگ
جستجوی مطالب وبلاگ
نظر سنجی
قرائت کدامیک از قاریان زیر را بیشتر میپسندید(امکان انتخاب بیش از یک گزینه وجود دارد)











بی تردید در بین شیعیان موضوع حادثه عاشورا بیشترین عناوین تحقیقی و پژوهشی را درقالب های مختلف و سطوح گوناگون به خود اختصاص داده است. مسئله عاشورا در اذهان عمومی شیعه بیشترین جایگاه را دارد اما این بدان معنا نیست که دیگر نقطه مبهمی در این راستا نزد اندیشه عمومی جامعه شیعه وجود ندارد، بلکه زوایای بسیاری از این واقعه و شخصیت های آن هم چنان در هاله ابهام است. از جمله این موارد فرزندان برخی شخصیت های برجسته این حادثه سترگ چون حضرت عباس (علیه السلام) است. این نوشتار با مجال اندکی که دارد بر آن است تا نگاهی کوتاه به این موضوع بیندازد. 

فرآوری : محمدباعزم 

حضرت ابوالفضل العباس (علیه السلام)، با لُبابَة دختر عبیداللّه بن عباس پسر عموی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)، ازدواج نمود. لبابه، از بانوان بزرگ زمان خویش بود. او در فضایی آکنده از نور قرآن و مالامال از عطر روح نواز محبت به خاندان وحی، دیده به جهان گشوده و در سایه سار قرآن و عترت تربیت یافته بود. ثمره این پیوند فرزندانی به نام های عبیداللّه، فضل، حسن، قاسم و یک دختر بود اما بین تاریخ نگاران در تعداد آنها اختلاف نظر وجود دارد.
برخی حضرت عباس (علیه السلام) را صاحب دو فرزند به نام های عبیداللّه و فضل دانسته اند و برخی دیگر او را صاحب عبیداللّه، حسن و قاسم و برخی نیز عبیداللّه و محمد را فرزندان او بر شمرده اند.
بنا به گزارش برخی دیگر از تاریخ نگاران محمد در کربلا به شهادت رسیده است.

آن چه همگی تاریخ نگاران بدان تصریح کرده و اتفاق نظر دارند این است که نسل حضرت عباس (علیه السلام) از طریق فرزند او عبیدالله گسترش یافته است. او هنگام حرکت امام حسین (علیه السلام) از مدینه به سوی کربلا کودکی بود ولی بعدها مردی دانشمند و فرزانه در دین و از فرهیختگان دوره خود گردید. او با رقیة دختر امام مجتبی (علیه السلام) ازدواج نمود و صاحب دو فرزند به نام عبداللّه و حسن شد که نسل او نیز از طریق حسن گسترش یافت.

در این زمینه نوشته اند در کربلا سه تن از فرزندان حضرت عباس (علیه السلام)با او حضور داشتند که در بین آنها، حضرت عباس (علیه السلام)، محمد را از همه بیشتر دوست می داشت و او را از خود جدا نمی کرد. او نوجوانی پارسا و خداترس بود و در میان ابروانش اثر سجده دیده می شد. وقتی حضرت عباس (علیه السلام)برادر بزرگوار خویش امام حسین (علیه السلام) را بی یاور دید، فرزند خود محمد را صدا زد و با دست خود لباس جنگ بر تن او پوشاند و شمشیر به کمر او بست. سپس دست او را گرفته و نزد امام خویش رفت و خود از امام اجازه پیکار او را گرفت. محمد دست امام را بوسید و پس از خداحافظی با زنان خیمه، به میدان رفته و مبارز طلبید و پس از ساعتی نبرد به شهادت رسید.
آن چه همگی تاریخ نگاران بدان تصریح کرده و اتفاق نظر دارند این است که نسل حضرت عباس (علیه السلام) از طریق فرزند او عبیدالله گسترش یافته است. او هنگام حرکت امام حسین (علیه السلام) از مدینه به سوی کربلا کودکی بود ولی بعدها مردی دانشمند و فرزانه در دین و از فرهیختگان دوره خود گردید. او با رقیة دختر امام مجتبی (علیه السلام) ازدواج نمود و صاحب دو فرزند به نام عبداللّه و حسن شد که نسل او نیز از طریق حسن گسترش یافت.
از این رو باید حسن بن عبیداللّه بن عباس (علیه السلام) را سرشاخه اصلی نوادگان حضرت عباس (علیه السلام)برشمرد. از این رو به معرفی و بررسی زندگانی نوادگانحضرت عباس (علیه السلام) از نسل حسن بن عبیداللّه بن عباس (علیه السلام)می پردازیم.

- فرزندان حسن بن عبیداللّه بن عباس (علیه السلام)

حسن بن عبیداللّه 67 سال عمر نمود و صاحب پنج فرزند به نام های عباس، عبیداللّه، فضل، حمزة و ابراهیم گردید. شاید این تیره از نسل حضرت عباس (علیه السلام) بلند آوازه ترین طایفه از تبار آن حضرت باشد که به شرح کوتاهی از سرگذشت آنان پرداخته می شود.

نام صفات بارز این افراد
عباس بن الحسن  فردی شجاع و صریح بود به گونه ای که نوشته اند کسی از بنی هاشم در جرأت و صراحت لهجه مانند او وجود نداشت.
عبیداللّه بن الحسن  مردی بسان او پرهیبت و شکوه دیده نشده بود. وی امارت حرمین شریفین مکه و مدینه را بر عهده داشت و امر قضاوت در این دو شهر نیز بر عهده او بود.
ابراهیم بن الحسن  معروف به جردقة و در شمار پارسایان و ادیبان زمان خود بود.
فضل بن الحسن  او مردی دانشمند، سخنور، شجاع و مورد بزرگداشت خلفای وقت خود و معروف به ابن الهاشمیة بود.
حمزة بن الحسن  او بسیار شبیه به امام علی (علیه السلام) بود و در روزگار مأمون عباسی می زیست. از آن جا که عباسیان خود را از نوادگان حضرت عباس (علیه السلام)می دانستند، این موضوع را در بسیاری مواقع، دستاویزی برای توجیه اعمال قرار می دادند.

منابع:
عبدالرزاق المقرم، العباس (علیه السلام)، نجف، مطبعة الحیدریة، بی تا، ص 195
بطل العلقمی، ج 3، ص 429.
سید محسن امین العاملی، اعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، 6 140 ه . ق، ج 1، ص 610 .
نسب قریش، ج 1، ص 32 ؛
العباس (علیه السلام)، ص 198.
محمد باقر المجلسی، بحار الأنوار، بیروت، موسسة الرسالة، 1403 ه . ق، ج 45، ص 62 ؛
ابو جعفر محمد بن علی ابن شهر آشوب السروی المازندرانی، مناقب آل ابی طالب، قم، مطبعة العلمیة، بی تا، ج 4، ص 12.
لباب الأنساب، ج 1، ص 358تاریخ بغداد، ج 12، ص 6 12



طبقه بندی: مذهبی،
[ دوشنبه 24 خرداد 1395 ] [ 06:55 ب.ظ ] [ سید وحید حسینی ]

ماه مبارك رمضان، فرصتی ارزشمند و مغتنم برای تهذیب و پالایش روح و روان انسانی است. ماه سلوك و زدودن زنگارهای شیطانی از آیینه دل و برافروختن چراغ معرفت در شبستان وجود است. عاشقان كوی دوست در این ماه، مهر صیام بر لب می‌زنند و آتش محبّت در قلب مشتعل می‌سازند و با گام نهادن بر نردبان كمال و فضیلت، پله پله به معبود و معشوق خویش نزدیك‌تر می‌شوند. انسان روزه دار در این ماه ‌میهمان حضرت دوست است و سفره‌ای از رحمت و مغفرت در پیش روی وی گشوده شده است. در ماه مبارك رمضان، عشاق از سفره پرفیض الهی، بهره مند می‌شوند و مشام جان را با عطر عبادت و معنویت می‌نوازند.

آثار و بركات روزه

در وصف روزه و آثار آن گفته اند: روزه برای انسان، حكمت به ارمغان می‌آورد؛ روزه، قلب را از وسواس حفظ می‌كند؛ روزه، تقرب به خداست؛ روزه، نیاز به مردم را كم می‌كند؛ روزه، نور، برهان، شفا و رحمت را در پی دارد؛ روزه، سبب شناخت عیوب نفسانی است؛ روزه، مانع تاثیر شیطان بر آدمی است؛ انسان به وسیله روزه، آنچه را كه تاكنون نمی‌فهمید می‌فهمد و آنچه را كه نمی‌دید می‌بیند.

عاشق عبادت

در حالات فقیه فرزانه حضرت آیت‌ا... بروجردی آمده است كه آن اندیشمند گرامی به ماه مبارك رمضان و فریضه ارجمند روزه، علاقه فراوانی داشت. به همین دلیل در این ماه هرگز حاضر به مسافرت و برهم زدن عبادت خود نشده و روزه خود را افطار نمی‌كردند. این عشق و علاقه سبب شده بود تا آن مجتهد بزرگ حتی در دوران پیری نیز روزه بگیرد.

معنای لغوی روزه

روزه در لغت به معنای اِمساك و ترك مطلق امور اعم از خوردنی‌ها، آشامیدنی‌ها و حتی برخی سخن‌ها و سایر اعمال است. چنانچه خداوند سبحان به حضرت مریم(س) می‌فرماید. در پاسخ به سخنان طعنه آمیز مردم بگو من برای خدا، نذر روزه سكوت كرده ام. اما از نظر شرعی، روزه یا «صوم» به معنای خودداری و بازداشتن نفس از ارتكاب هرنوع عملی است كه «مفطِر» یا باطل كننده معرفی شده است.

روزه، سپری پولادین

در برخی از احادیث و گزاره‌های دینی، از روزه به عنوان سپر یا محافظ یاد شده است كه شخص روزه دار را از آتش دوزخ و سختی‌های روز قیامت در امان نگاه می‌دارد. پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌فرمایند: روزه برای شخص روزه دار به منزله سپر و محافظت كننده است. پس هرگاه یكی از شما در حال روزه بود، زبان به فحاشی و بدزبانی نگشاید و صدا به خصومت و دشمنی بلند نكند و اگر كسی او را شماتت و سرزنش کرد و یا به دعوا و درگیری و مجادله فرا خواند آن شخص روزه دار بگوید‌ ای برادر من روزه هستم. امام صادق(ع) نیز می‌فرمایند: روزه سپر و حایلی است از آفات و بلایای دنیا و حجابی است از عذاب آخرت.

دستاوردهای یك عبادت

انسان روزه دار به دلیل امساك از خوردن و آشامیدن و خودداری از انجام سایر مُفطرات، خلق و خوی روحانی و ملكوتی می‌یابد و بیش از هر زمان به پروردگار خویش نزدیك می‌شود. خدا و پیامبر، شخص روزه دار را دوست دارند و اهل آسمان‌ها و زمین، از وی به عظمت و تجلیل یاد می‌كنند. ظاهر روزه، سكوت، آرامش، قناعت و رضایت‌مندی است و باطن آن سرور، بهجت و حلاوت وصل و توانمندی است. انسان روزه دار، خود را از دام هر قید و بندی، آزاد و رها می‌بیند و آنچه كه بر دیگران دشوار است نزد خود، سهل و آسان می‌یابد. روزه، چشمه‌های خیر و حكمت را از قلب به زبان جاری می‌سازد و برای روزه دار، نور بصیرت و طراوت یقین و معنویت به ارمغان می‌آورد.

پاداش اختصاصی

از میان احكام و برنامه‌های عبادی كه به منظور تحكیم پیوند معنوی انسان با عالم ملكوت، تعیین شده، روزه یا صوم از اهمیت و عظمت دیگری برخوردار است و اجر و پاداش آن نیز در پیشگاه الهی از بسیاری از عبادات دیگر افزون‌تر است. چنانچه در حدیث قدسی آمده است كه خداوند سبحان می‌فرماید: هركار نیك و ارزشمندی، از ده تا هفتصد برابر پاداش دارد بجز روزه، همانا كه روزه، برای من و مخصوص من است و من خود اجر و پاداش آن را خواهم داد.

ماه رحمت

ماه مبارك رمضان، ماه بركت، رحمت و بشارت است و فصل روی آوردن به درگاه الهی و تلاوت قرآن و خواندن دعا و عبادت؛ امام رضا(ع) در تشریح فضایل بی‌همتای این ماه می‌فرمایند: كارهای نیك و شایسته مؤمنین در ماه رمضان، پذیرفته و خطاهای آنان آمرزیده می‌شود. كسی كه در این ماه یك آیه از قرآن بخواند همانند آن است كه در ماه‌های دیگر، یك ختم كامل قرآن كرده است و كسی كه در این ماه با روی گشاده و اخلاق خوش با برادران مؤمنش برخورد كند و با مزاح و خنده، دل آنها را شاد نماید، در روز قیامت، خوشحال و شادمان است و به بهشت، بشارت داده می‌شود.

حكمت روزه

احكام و دستورات وحیانی اسلام، با توجه به حوزه تاثیراتشان، معمولاً به دو گروه فردی و اجتماعی تقسیم می‌شوند؛ برخی مانند نمازهای مستحبی در گروه عبادات فردی و برخی دیگر مانند نمازهای جمعه و جماعت، در گروه برنامه‌های اجتماعی قرار می‌گیرند. از شگفتی‌های روزه آن است كه دامنه تاثیرات آن، هر دو زمینه فردی و اجتماعی را در برگرفته و از هر دو بعد به توسعه حیات معنوی مسلمانان كمك می‌كند. امام صادق(ع) درباره فواید اجتماعی روزه می‌فرمایند: همانا خداوند روزه را واجب كرد تا به وسیله آن بین فقرا و ثروتمندان، مساوات و برابری به وجود آید، زیرا ثروتمندی كه هرگز درد گرسنگی را احساس نكرده، به محرومین ترحّم نخواهد كرد.

ماه زیبایی و نیكویی

متاسفانه برخی از مردم با وجود روزه‌داری هیچ تفاوتی بین این ماه و ماه‌های دیگر قائل نیستند. در صورتی كه از تعالیم و آموزه‌های دینی چنین بر می‌آید كه در ماه مبارك رمضان، علاوه بر روزه داری باید به مسائل مهم دیگری، مانند رعایت نكات اخلاقی و حفظ حقوق برادران ایمانی بیش از سایر ایام بها داده شود. چنانچه رسول خدا(ص) خطاب به مسلمانان می‌فرمودند:‌ ای مردم، هركس در این ماه اخلاق خود را نیكو سازد، در روزی كه قدم‌ها بر روی صراط بلغزد او به آسانی عبور خواهد كرد، و هركس كه در این ماه یتیمی را گرامی بدارد خداوند در روز قیامت، او را گرامی می‌دارد و هركس كه در این ماه به اقوام و خویشان خود سركشی نماید خداوند او را به رحمت خویش متصل می‌نماید.




طبقه بندی: عمومی،
[ پنجشنبه 20 خرداد 1395 ] [ 04:19 ب.ظ ] [ سید وحید حسینی ]
در این مقاله ابتدا مهم‌ترین دلیل‌های اثبات حركت جوهری مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. دو دلیل از پنج دلیل حركت جوهری به كمك نقادی برخی از معاصران و سایر دلیل‌ها با استدلال‌هایی جدید و ابتكاری ابطال شده‌اند. سپس تفسیرهایی كه صدرا با توجه به نظریه حركت جوهری ارائه داده است، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. به این منظور، كلیه آیاتی را كه صدرا تحت تأثیر این نظریه، بر خلاف معنای ظاهری تفسیر كرده است، جمع‌آوری شده و با توجه به سایر آیات، روایات، معنای ظاهری و متبادر از الفاظ و خصوصیاتی كه در فلسفه برای حركت جوهری بیان شده است، صحت و سقم انطباق آیات با حركت جوهری معین شده و این نتیجه به دست آمده است كه هیچ یك از برداشت‌های صدرا (تحت تأثیر نظریه حركت جوهری) از آیات قرآن، درست نیست.

طرح مسأله
اكثر فیلسوفان پیش از صدرا، حركت جوهری را به خاطر عدم موضوع باقی در طول حركت (با توجه به لزوم بقای موضوع در هر حركتی) انكار می‌كردند. صدرا افزون بر رفع مشكل پایداری موضوع، چندین دلیل برای اثبات حركت جوهری طرح نموده و از این نظریه در برخی از مسائل، از قبیل حدوث و بقای نفس و همچنین معاد و بازگشت همه موجودات به سوی خداوند، استفاده كرده است. این نظریه در تفسیر برخی از آیات نیز تأثیر داشته است.
هرچند دلیل منكران حركت جوهری، به وسیله پاسخ‌های صدرا به خوبی ابطال می‌گردد. بهترین پاسخ صدرا در مقابل منكران این است كه حركت جوهری نه عرض است و نه در عرض. از این رو، اصلاً نیاز به موضوع ندارد (نك: مطهری، 1/456)، ولی ادله‌ای كه برای اثبات حركت جوهری اقامه شده، قابل نقد و بررسی است.
برخی از دانشمندان معاصر، از قبیل مطهری در كتاب حركت و زمان، به شرح و توضیح و برخی دیگر مانند صاحب تعلیقه به نقد بعضی از دلیل‌های این نظریه پرداخته‌اند، ولی تاكنون دیده نشده است كه مهم‌ترین دلیل‌های حركت جوهری نقادی گردد و تأثیر این نظریه در فهم صدرا از آیات قرآن مورد نقد و بررسی قرار گیرد. از این رو، در این مقاله ابتدا مهم‌ترین دلیل‌های حركت جوهری، نقادی شده و این نتیجه به دست آمده است كه هیچ یك از آن دلیل‌ها، قابل اعتماد نیستند. بنابراین، مادامی كه دلیل محكمی برای اثبات نظریه حركت جوهری اقامه نشود، نمی‌تواند مورد قبول قرار گیرد، همان‌طور كه نمی‌تواند انكار شود (به قول ابن سینا باید در بقعه امكان قرار داده شود). از این رو، در بخش دوم صرف نظر از صحت یا بطلان نظریه حركت جوهری، تفسیرهایی كه صدرا با توجه به این نظریه ارائه داده، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.

الف: نظریه حركت جوهری در فلسفه ملاصدرا و نقد آن
1. تعریف حركت جوهری
حركت در فلسفه عبارت است از تغییر، دگرگونی و حدوث تدریجی یا به عبارت دیگر به تدریج از قوه خارج شدن و فعلیت یافتن (نك: صدرالمتالهین، الاسفار، 3/22).
جوهر ماهیتی است كه وجود خارجی آن در موضوع نباشد، به خلاف عرض كه ماهیتی است كه وقتی در خارج  موجود می‌شود، باید بر موضوعی عارض گردد (همان، 4/243).
بنابراین، حركت جوهری كه همان حركتی است كه در مقوله جوهر واقع شود، عبارت است از دگرگونی تدریجی ذات و جوهر شیئ، یعنی به تدریج و به نحو اتصال، عوض شدن ذات شیئ و به عبارت دیگر دمادم جدید شدن شیئ.
معتقدان به حركت جوهری می‌گویند: تمام اجسام در خارج به تدریج عوض می‌شوند به گونه‌ای كه دو لحظه یكسان نیستند. هر جسمی هر لحظه موجودی است غیر از لحظه قبل و غیر از لحظه بعد. هر جسمی در خارج وجود ممتدی دارد كه هر لحظه به آن بنگریم ماهیت و جوهری انتزاع می‌شود، غیر از جوهری كه در لحظه دیگر انتزاع می‌شود، هر چند این دگرگونی محسوس نیست. تمام اشیاء دمادم و پیوسته در حال عوض شدن و دگرگونی هستند.
2. نقد و بررسی ادله حركت جوهری در فلسفه ملاصدرا
دلیل اول: این دلیل دو مقدمه دارد: یكی اینكه هر جسمی زمان‌مند و دارای بعد زمانی است، هرچند هیچ گونه حركت عرضی نداشته باشد. مقدمه دوم این است كه زمان تدریجی‌الوجود و گذرا است و عروض چنین بعد گذرایی ممكن نیست، مگر بر موجودی متحرك، زیرا همان طور كه عروض جسم تعلیمی بر جسم طبیعی دلیل است بر این كه جسم طبیعی امری است فی ذاته ممتد و دارای ابعادی غیرگذرا، كه امتداد آن به وسیله جسم تعلیمی تعیین می‌یابد، همینطور هم عروض زمان بر جسم دلالت دارد بر این كه جسم فی ذاته متحرك است، زیرا اندازه‌پذیری هر چیزی با مقیاس خاصی دلیل بر سنخیت بین آنهاست و به همین دلیل مجردات تام دارای بعد زمانی نیستند.
نتیجه دو مقدمه فوق این است كه اجسام هرچند هیچ حركت عرضی نداشته باشند، متحركند. ناچار حركت آنها باید حركت جوهری باشد، زیرا حركت از دو حال خارج نیست: یا جوهری است یا عرضی (همان، 7/290-295)
نقد و بررسی
به نظر نگارنده، مقدمه اول قابل خدشه است، زیرا در خارج هیچ جسمی نداریم كه از تمام حركت‌های عرضی، عاری باشد. اجسام در خارج، بر حركت‌های وضعی و انتقالی به تبع حركت سیارات و كهكشان‌ها، دارای حركت‌های مكانی درون‌اتمی و افزون بر آن، دستخوش انواع تحولات و دگرگونی‌های محسوس هستند، به طوری كه، یكی از خصوصیات مادیات را متغیر بودن دانسته‌اند. بنابراین، معلوم نیست جسمی كه تمام حركت‌های عرضی خود را از دست دهد، همچنان جسم باقی بماند. در مورد اجسام علم حضوری نداریم تا با توجه به آن بتوانیم بفهمیم كه آیا جسم در چنین فرضی، هنوز جسم باقی می‌ماند یا خیر.
دلیل دوم: این دلیل نیز از دو مقدمه تشكیل شده است: یكی اینكه حركت اعراض معلول جوهرند. این مطلب را منكران حركت جوهری نیز قبول دارند. مقدمه دوم این است كه علت قریب حركت شیئ باید متحرك باشد، زیرا در غیر این صورت تخلف علت از معلول لازم می‌آید.
از این دو مقدمه نتیجه می‌شود كه وجود حركت‌های عرضی محسوس، نشانه وجود حركت در جوهری است كه علت قریب حركات عرضی است (همان، 3/61-67)
نقد و بررسی
به نظر نویسنده، این دلیل نیز قابل خدشه است، زیرا استحاله تخلف معلول از علت در علت تامه است و گرنه تخلف معلول از علت ناقصه هیچ محذوری ندارد. بنابراین، علت تامه حركت شیئ باید متحرك باشد و حال آنكه طبیعت و جوهر، علت تامه حركت‌های عرضی محسوس نیست، زیرا تمام جواهر دارای حركت‌های عرضی محسوس نیستند، یعنی با این كه جوهر وجود دارد، حركت‌های عرضی محسوس تحقق ندارند. از آنچه گذشت، معلوم می‌شود كه از وجود حركت‌های عرضی محسوس نمی‌توان حركت جوهر را نتیجه گرفت.
دلیل سوم: این دلیل مشابه دلیل قبلی است، با این تفاوت كه در این دلیل از شأن بودن اعراض برای جوهر و اینكه حركت در شأن، نشانه  حركت ذی‌شان است، استفاده شده است. هر جسمی دارای وجود واحدی است كه به ذاته متشخص است و از آن وجود واحد، مفاهیمی عرضی انتزاع می‌شود كه نشانه‌های تشخص هستند. بنابراین، اعراض از شئون و مراتب جوهرند و حركت آنها نشانه، بلكه عین حركت جوهر است (همان، 3/104).
نقد و بررسی
در رد این دلیل می‌توان گفت: صحت این دلیل بر این مطلب مبتنی است كه هر موجود جسمانی وجود واحدی داشته باشد كه هم وجود ماهیت جوهری باشد و هم وجود ماهیات عرضی عارض بر آن جوهر و حال آن كه ممكن است چنین نباشد، بلكه هر یك از اعراض و جوهر به وجودی موجود باشد كه منضم یا متحد با یكدیگرند (نك: مصباح یزدی، 308).
دلیل چهارم:  تحقق تغییرات جوهری در خارج بدیهی است. برای مثال آب به بخار یا گوشت به نمك تبدیل می‌شود، یعنی یك ماهیت جوهری به ماهیت جوهری دیگری تغییر می‌یابد. این تغییرات باید یا به صورت دفعی باشد كه همان كون و فساد خواهد بود یا به صورت تدریجی انجام گیرد كه در این صورت از آنجا كه تغییر تدریجی همان حركت است، حركت جوهری اثبات می‌شود. تحقق تغییرات جوهری به صورت دفعی محال است، زیرا مستلزم آن است كه صورت جوهری قبلی از بین برود و بی‌درنگ صورت جوهری بعدی موجود شود و از آنجا كه ماده محال است دو صورت جوهری در عرض هم داشته باشد، باید این دو صورت جوهری پی در پی قرار گیرند و لازمه توالی صور این است كه ماده اولی، یك آن بدون صورت باشد و حال آنكه محال است ماده اولی بدون صورت باشد ولو یك آن. از آنچه گذشت، معلوم می‌شود كه تمام تغییرات جوهری به صورت حركت جوهری انجام می‌گیرد (نك: مطهری، 2/106-109).
نقد و بررسی
صحت این دلیل بر صحت نظریه تركیب جسم از ماده اولی و صورت، مبتنی است و حال آنكه برای اثبات ماده اولی و در نتیجه تركیب جسم از آن، هیچ دلیل صحیحی وجود ندارد (نك: ارشد ریاحی، 1-18).
دلیل پنجم:  این دلیل شبیه دلیل قبلی است با این تفاوت كه برای اثبات استحاله كون و فساد (تغییرات دفعی) از غایت داشتن فاعل‌های طبیعی استفاده شده است. به این بیان كه طبیعت دارای غایت است. بنابراین، طبیعت باید باقی باشد تا به غایت خود نائل گردد؛ حال آنكه طبق نظریه كون و فساد، طبیعت نابود شده و طبیعت دیگری موجود شده است. صورت‌های جوهری به وجود می‌آیند و نابود می‌شوند.
به این ترتیب، نمی‌توان غایتی را كه در انتها حاصل می‌شود، غایت صورت‌های قبلی كه نابود شده‌اند، محسوب كرد. هرگز نمی‌توان آنچه را كه بعداً حاصل می‌شود، غایت فاعلی دانست كه قبلاً موجود بوده و نابود شده است. فاعلی كه غایتی دارد، باید به غایت خود برسد (نك: مطهری، 2/114-115).
نقد و بررسی
یكی از مقدمات این دلیل عبارت است از غایت داشتن فاعل‌های طبیعی و این مطلبی است كه غالب فیلسوفان این دیار پذیرفته‌اند ولی مطلبی صحیح نیست، زیرا فاعلی می‌تواند غایت، به معنای آنچه فعل به خاطر آن انجام می‌گیرد، را داشته باشد كه دارای شعور و ادراك باشد و بتواند غایت را تصور كرده و فعل را برای رسیدن به آن انجام دهد و حال آن كه فاعل‌های طبیعی فاقد علم و ادراك هستند، زیرا اگر علم و ادراك داشته باشند، فاعل علمی و ارادی خواهند بود، نه طبیعی (مصباح یزدی، 260-261).


ب: نقد و بررسی تفسیرهایی كه صدرا با توجه به نظریه «حركت جوهری» ارائه داده است
1. و تری الجبال تحسبها جامده و هی تمر مرالسحاب... (نمل/88) «كوه‌ها را می‌بینی و آنها را ساكن و جامد می‌پنداری. در حالی كه، مانند ابر در حركتند...»
صدرا در چندین اثر خود، حركت كوه‌ها را در این آیه به حركت جوهری تفسیر كرده است. برای مثال می‌گوید: ماده اولی در هر آن فرضی، صورتی دارد غیر از صورتی كه در آن فرضی دیگر دارد و به خاطر تشابه این صور، گمان می‌رود كه ماده اولی، دارای صورت واحدی است و حال آن كه چنین نیست، بلكه صوری متوالی به نحو اتصال بر ماده حلول می‌كنند. بنابراین، اجسام، خصوصاً اجسام بسیط، دائماً عوض می‌شوند، ولی به علت تشابه، به نظر ثابت می‌رسند و آیه مذكور به همین مطلب اشاره می‌كند (نك: مجموعه رسائل، 40).
نقد و بررسی
با توجه به این كه آیه قبل در مورد یكی از وقایع قیامت (نفخ صور) و آیه بعد نیز در مورد جزا و پاداش روز قیامت است، بهتر است آیه مورد بحث به حركت كوه‌ها در روز قیامت تفسیر شود، نه به حركت جوهری كه حركتی است دنیوی. به عبارت دیگر از آنجا كه حركت جوهری حركتی است كه اجسام در جهان طبیعت دارند، اگر آیه به حركت جوهری تفسیر شود، ارتباط بین آیه قبل و بعد كه هر دو در مورد قیامت هستند، قطع می‌شود، ولی اگر به حركت كوه‌ها در روز قیامت تفسیر شود، هر سه آیه در مورد وقایع روز قیامت خواهد بود.
افزون بر آنچه گذشت، اشكال مهم‌تری كه به تفسیر صدرا وارد است، این است كه معنای كلمه «مر» حركت مكانی است كه یكی از حركت‌های عرضی است. بنابراین، آیه در حركت مكانی ظهور دارد، نه حركت جوهری و هیچ قرینه‌ای برای دست برداشتن از معنای ظاهری آیه وجود ندارد.
2. ثم استوی الی السماء و هی دخان فقال لها و للارض ائتیا طوعا او كرها قالتا اتینا طائعین (فصلت/ 11) «سپس به آفرینش آسمان پرداخت در حالی كه به صورت دود بود، به آن و به زمین دستور داد: [به وجود] ایید خواه از روی اطاعت و خواه اكراه. آنها گفتند: ما از روی طاعت می‌آییم.»
صدرا در مورد قسمت دوم آیه مذكور می‌گوید: خداوند به آسمان و زمین فرمود: بخواهید یا نخواهید، باید به طور ذاتی و طبیعی به سوی من بیایید. آسمان به حسب فطرت و نهاد نخستین خود، چون از آغاز دارای نفس و عقل بود و زمین بعد از تكامل و دارای صورت عقلی شد، گفتند: به رغبت آمدیم. از آنجا كه هنگام سیر آسمان و زمین به سوی خداوند، عقول مستفاد بسیاری در اثر حركت استكمالی جوهری ایجاد شده است، از این رو، در مورد آن دو كلمه «طائعین» به كار رفته است كه جمع ذوی العقول است. (نك: مفاتیح الغیب، 430 و تفسیر، 7/416)
صدرا در الشواهد نیز می‌گوید: طبایع آسمان به رغبت و طبایع زمین به اجبار خداوند را اطاعت می‌كنند، چنانكه خداوند می‌فرماید: «ائتیا طوعا اوكرها». عقول و نفوس اجرام سماوی به طور فطری موجب حركت‌های دورانی آن اجرام می‌شوند، بدون اینكه مانع یا قاسری آنها را از حركت بازدارد. بنابراین، اطاعت آنها به رغبت است، اما حركت اجسام زمین با طبایع مادی آنها مخالف است. از این رو، به اجبار اطاعت می‌كنند (نك: 91).
نقد و بررسی
از عبارات تفسیر و مفاتیح‌الغیب به دست می‌آید كه منظور از سیر آسمان و زمین به سوی خداوند متعال، حركت جوهری آنهاست، ولی الشواهد از حركت دورانی كه حركت عرضی است، سخن می‌گوید. از این تعارض كه بگذریم و سیر آسمان و زمین را به هر معنایی كه بگیریم، این اشكال به صدرا وارد است كه حركت‌های جوهری و عرضی هر دو مقتضای طبع اجسام است. اجسام ذاتاً حركت جوهری دارند و طبیعت در اجسام مبداً حركت‌های طبیعی آنهاست. عقل و نفس داشتن اجرام سماوی گذشته از این كه مطلب باطلی است، موجب تفصیل نمی‌شود، زیرا طبیعت اشیای مادی نیز به طور ذاتی اقتضای حركت جوهری دارد. از آیه نیز تفصیل بین آسمان و زمین فهمیده نمی‌شود، زیرا به آن دو خطاب می‌شود كه بخواهید یا نخواهید باید بیایید.
افزون بر این، بدون شك خطاب در آیه، خطاب تكوینی است و آیه با توجه به صدر آن، به آفرینش آسمان مربوط است. بنابراین، منظور از آمدن آسمان و زمین به سوی پروردگار، موجود شدن آنها است. خطاب بیایید در این آیه همانند خطاب «كن» است كه به ایجاد اشاره دارد، در حالی كه، از بیان صدرا به دست می‌آید كه مراد از سیر آسمان و زمین به سوی خداوند، سیر تكاملی و رجوع آن دو به سوی خدا پس از ایجاد است. در مورد كلمه «طائعیین» كه جمع ذوی العقول است، می‌توان گفت: چون مقام خطاب است و به آسمان و زمین خطاب شده است و خطاب به ذوی‌العقول می‌شود، از این رو، از جمع ذوی العقول استفاده شده است و به هیچ وجه بر وجود عقول و نفوس در آسمان و زمین دلالت ندارد.
3. و نفخ فی الصور فصعق من فی السماوات و من فی الارض... (زمر/68) «و در صور دمیده می‌شود، پس همه كسانی كه در آسمان‌ها و زمین هستند می‌میرند...»
در عالم قضای حتمی، در صورت‌های اشیاء دمیده شود و هركس در آسمان و زمین است، به علت حركت جوهری، صورت‌های مادی آن نابود شده، به مجرد تبدیل می‌گردد و نشئه‌های حسی آن به عقلی دگرگون می‌شود. (صدرالمتالهین، مفاتیح، 430).
نقد و بررسی
اولا: در این تفسیر، كلمه «صور» به فتح واو قرائت و جمع «صورت» دانسته شده است و حال آنكه تعداد كمی از مفسران این قرائت را برگزیده‌اند و نظر آنها با روایات و با خود آیه ناسازگار است (نك: مكارم شیرازی، تفسیر نمونه، 19/534). توضیح: غالب مفسران، مطابق روایات، «صور» را كلمه‌ای مفرد و به معنای شیپور خاص حضرت اسرافیل دانسته‌اند (نك: حسینی بحرانی، البرهان، 5/85). همچنین در ادامه آیه مذكور، به كلمه «صور» ضمیر مفرد مذكر برگشته است (ثم نفخ فیه آخری) و حال آن كه اگر «صور» جمع «صورت» باشد، باید ضمیر مفرد مؤنث به آن برگردد.
ثانیا: نفخ صور و مردن هركس كه در آسمان و زمین است، از وقایع قیامت یا بهتر بگوییم نزدیك به قیامت است. در حالی كه، حركت جوهری و مجرد شدن اجسام در اثر آن از امور مستمری است كه در دنیا واقع شده است و خواهد شد.
ثالثا: آیه مذكور به این مطلب دلالت دارد كه بین نفخ صور و مردن، فاصله زیادی نخواهد بود، زیرا با حرف «ف» بین آن دو عطف شده است و حال آن كه مجرد شدن اجسام در اثر حركت جوهری به تدریج واقع می‌شود، زیرا حركت تغییر تدریجی است.
4. نحن قدرنا بینكم الموت و ما نحن بمسبوقین علی ان نبدل امثالكم و ننشئكم فی ما لاتعلمون (واقعه/ 60-61) «ما در میان شما مرگ را مقدر ساختیم و هرگز كسی بر ما پیشی نمی‌گیرد تا گروهی را به جای گروه دیگری بیاوریم و شما را در جهانی كه نمی‌دانید آفرینش تازه‌ای بخشیم».
صدرا می‌گوید: اشیای مادی تنها به وسیله حركت جوهری و توارد صور اشتداد یافته، مجرد می‌شوند. چنانكه خداوند در این آیه می‌فرماید: «و ما نحن بمسبوقین...» (شرح اصول كافی، 3/161/162).
نقد و بررسی
اولاً: با توجه به صدر آیه كه درباره تقدیر مرگ بین انسان‌هاست، معلوم می‌شود كه آیه به قیامت مربوط است، نه به حركت جوهری كه یك حركت دنیوی است، یعنی اجسام در اثر حركت جوهری در همین دنیا مجرد می‌شوند.
ثانیاً: آیه می‌فرماید: «ان نبدل امثالكم» امثال شما را به جای شما بیاوریم، یعنی مانند شما را جایگزین شما قرار دهیم. این عبارت به هیچ وجه با حركت جوهری سازگار نیست، زیرا حركت جوهری تجدد امثال نیست، بلكه یك وجود واحد است و یك صورت متصل. در حركت جوهری توارد صور مجازی است و در حقیقت یك صورت واحد مستمر است.
ثالثاً: اگر آیه درباره حركت جوهری باشد، باید منظور از «و ننشئكم فیما لاتعلمون» همان مرحله تجردی باشد كه انتهای حركت جوهری است: در حالی كه، چون وجود تجردی، وجودی است كه برای انسان‌ها شناخته شده است، نمی‌تواند منظور از ذیل این آیه وجود تجردی باشد. از این دو مقدمه نتیجه می‌گیریم كه این آیه در مورد حركت جوهری نیست.
افزون بر آنچه گذشت، بر فرض كه آیه به حركت جوهری دلالت كند، هیچ دلالتی ندارد بر اینكه حركت جوهری تنها طریق مجرد شدن باشد.
5. یا ایها الناس ان كنتم فی ریب من البعث فانا خلقناكم من تراب ثم من نطفه ثم من علقه ثم من مضغة... و ان الله یبعث من فی القبور (حج/ 5-7) «ای مردم اگر در رستاخیز شك دارید، ما شما را از خاك آفریدیم سپس از نطفه و بعد از خون بسته شده سپس از مضغه (چیزی به گوشت جویده شده)... و خداوند تمام كسانی را كه در قبرها هستند زنده می‌كند».
صدرا در مورد تمام آیاتی كه در آنها پس از ذكر مراحل خلقت انسان (خاك- نطفه و...) معاد اثبات شده است، می‌گوید: در این قبیل آیات منظور از ذكر مراحل خلقت انسان اثبات حركت جوهری انسان است و نحوه اثبات معاد در آیات، این گونه است كه انسان از آنجا كه طی مراحل مذكور ایجاد می‌شود، دارای حركت جوهری است و حركت جوهری بالضروره به غایتی منتهی می‌شود كه همان تجرد است و معاد چیزی جز تجرد نیست (نك: الاسفار، 9).
نقد و بررسی
نظریه حركت جوهری و لزوم غایت برای آن، بر فرض صحت، تنها تجرد را اثبات می‌كند، یعنی ثابت می‌كند كه انسان توسط حركت جوهری به تجرد تام كه غایت حركت جوهری است، نائل می‌شود، ولی از اثبات معاد عاجز است، زیرا معاد به معنای دوباره زنده شدن و به جزای اعمال نیك و بد رسیدن است و این غیر از مجرد شدن است.
افزون بر این، اثبات معاد از طریق اثبات حركت جوهری و لزوم غایت برای آن، (با توجه به اینكه فهم معنای حركت جوهری و لزوم غایت برای هر حركتی و غایت بودن تجرد برای حركت جوهری، از فهم معاد و اثبات آن بسیار مشكل‌تر است) سزاوار شخص حكیم نیست، چه رسد به خدای حكیم مطلق. اثبات مطلبی به وسیله مطلب مشكل‌تر، شبیه به «تعریف به اخفی» است.
6. هو الذی خلقكم من تراب ثم من نطفه ثم من علقه ... و لعلكم تعقلون (غافر/67) «او كسی است كه شما را از خاك آفرید، سپس از نطفه، سپس از خون بسته شده... و شاید تعقل كنید».
صدرا می‌گوید: آیاتی نظیر این آیه كه در آنها، مراحل خلقت انسان ذكر شده است، به حركت جوهری انسان دلالت دارند و مراد از لعلكم تعقلون، بیان غایت ذاتی این حركت است كه همان تجرد است. آخرین مرحله خلقت انسان و غایت حركت جوهری او، جوهر عقلی شدن است، از این رو، خداوند می‌فرماید: اوست كسی كه خلق كرده است شما را از خاك سپس از نطفه .... باشد كه مجرد شوید (نك: شرح اصول كافی، 1/307-308).
نقد و بررسی
ادامه مطلب

طبقه بندی: مقالات ، قرانی،
[ جمعه 7 خرداد 1395 ] [ 12:57 ب.ظ ] [ سید وحید حسینی ]

گاه سكوت در جایى كه باید سخن گفت و افشاگرى كرد، مصداق كتمان حق مى‏شود، و این در موردى است كه مردم نیاز شدیدى به درك واقعیتى دارند و دانشمندان آگاه مى‏توانند با بیان حقیقت این نیاز مبرم را برطرف سازند. «كسانى كه آنچه را از دلایل روشن و اسباب هدایت را نازل كرده‏ایم، با آنكه براى مردم در كتاب بیان ساخته‏ایم، كتمان مى‏كنند، خداوند آنها را لعنت مى‏كند و همه لعنت كنندگان نیز آنان را لعن مى‏نمایند.» گرچه روى سخن در این آیه طبق شان نزول، به علماى یهود است، ولى این معنى هرگز مفهوم آیه را كه یك حكم كلى و عمومى درباره كتمان‌كنندگان حق بیان مى‏كند محدود نخواهد كرد. به عبارت دیگر می توان گفت جمله‏ «یَكْتُمُونَ» كه دلالت بر استمرار دارد، شامل تمام كتمان‌كنندگان در طول تاریخ مى‏شود. چنان كه لعنت پروردگار نیز تا ابد ادامه خواهد داشت.آیه شریفه، این افراد را با شدیدترین لحنى مورد سرزنش قرار داده و مى‏فرماید: كسانى كه دلایل روشن و اسباب هدایت را كه نازل كرده‏ایم بعد از بیان آن براى مردم در كتاب آسمانى، كتمان مى‏كنند خدا آنها را لعنت مى‏كند (نه فقط خدا) بلكه همه لعنت‌كنندگان نیز آنها را لعن مى‏كنند.از این آیه به خوبى استفاده مى‏شود كه هم خدا و هم تمامى بندگان خدا و فرشتگان او از این كار بیزارند و به تعبیر دیگر كتمان حق عملى است كه خشم همه طرفداران حق را بر مى‏انگیزد، چه خیانتى از این بالاتر كه دانشمندان، آیات خدا را كه امانت‌هاى او است به خاطر منافع شخصى خویش كتمان كنند و مردم را به گمراهى بكشانند.

مفاسد كتمان حق‏

موضوعى كه از دیر زمان باعث حق‏كشى‏هاى فراوان در جوامع انسانى گردیده و اثرات مرگبار آن تا امروز هم ادامه دارد، مساله كتمان حق است.آیه فوق گرچه در حادثه خاصى نازل شد ولى بدون شك حملات آن متوجه همه كسانى است كه سهمى در این كار دارند.تهدید و مذمتى كه در آیه مورد بحث نسبت به كتمان‌كنندگان حق آمده در قرآن منحصر به فرد است، چرا چنین نباشد؟ مگر نه این است كه این عمل زشت مى‏تواند امت ها و نسل‌هایى را در گمراهى نگهدارد؟ همان‌گونه كه اظهار حق مى‏تواند مایه نجات امت ها شود. انسان فطرتا خواهان حق است و آنها كه حق را كتمان مى‏كنند، در واقع جامعه انسانى را از سیر تكامل فطرى باز مى‏دارند. كتمان حق مسلما منحصر به كتمان آیات خدا و نشانه‏هاى نبوت نیست، بلكه اخفاى هر چیزى كه مردم را مى‏تواند به واقعیتى برساند در مفهوم وسیع این كلمه درج است.حتى گاه سكوت در جایى كه باید سخن گفت و افشاگرى كرد، مصداق كتمان حق مى‏شود، و این در موردى است كه مردم نیاز شدیدى به درك واقعیتى دارند و دانشمندان آگاه مى‏توانند با بیان حقیقت این نیاز مبرم را برطرف سازند.به تعبیر دیگر افشا كردن حقایق در مسائل مورد ابتلاى مردم، مشروط به سوال نیست. به خصوص اینكه قرآن تنها از مساله كتمان سخن نمى‏گوید، بلكه بیان و تبیین حقایق را نیز لازم مى‏شمرد. قرآن مجید مى‏گوید: خداوند از كسانى كه كتاب آسمانى به آنها داده شده پیمان گرفته است كه آن را حتما براى مردم بیان كنید و كتمان ننمائید (آل عمران- ۱۸۷).این نكته نیز قابل توجه است كه گاه سرگرم ساختن خلق خدا به مسائل جزئى و فرعى كه سبب شود مسائل اصلى و حیاتى را فراموش كنند نیز نوعى كتمان حق است و اگر فرضا تعبیر كتمان حق شامل آن نشود بدون شك ملاك و فلسفه تحریم كتمان حق در آن وجود دارد.

كتمان حق در روایات

در احادیث اسلامى نیز شدیدترین حملات متوجه دانشمندان كتمان كننده حقایق شده، از جمله پیامبر گرامى اسلام (ص) مى‏فرماید: هرگاه از دانشمندى چیزى را كه مى‏داند سوال كنند و او كتمان نماید، روز قیامت افسارى از آتش بر دهان او مى‏زنند! (مجمع البیان ذیل آیه مورد بحث)در حدیث دیگرى مى‏خوانیم كه از امام على (ع) پرسیدند: بدترین خلق خدا بعد از ابلیس و فرعون... كیست؟ امام(ع) در پاسخ فرمود: : آنها دانشمندان فاسدند كه باطل را اظهار و حق را كتمان مى‏كنند و همان ها هستند كه خداوند بزرگ درباره آنها فرموده: لعن خدا و لعن همه لعنت كنندگان بر آنها خواهد بود (احتجاج طبرسى (مطابق نقل نور الثقلین ج ۳ ص ۱۳۹).

لعن چیست؟

لعن در اصل به معنى طرد و دور ساختنى است كه آمیخته با خشم و غضب باشد، بنابراین لعن از ناحیه خداوند یعنى دور ساختن كسى را از رحمت خویش و از تمام مواهب و بركاتى كه از ناحیه او به بندگان مى‏رسد و اینكه بعضى از بزرگان اهل لغت گفته‏اند لعن در آخرت به معنى عذاب و عقوبت و در دنیا به معنى سلب توفیق است. در واقع از قبیل بیان مصداق مى‏باشد، نه اینكه مفهوم لعن منحصر به این دو موضوع گردد.واژه «اللاعنون (لعن كنندگان)» معنى وسیعى دارد كه نه تنها فرشتگان و مومنان را شامل مى‏شود، بلكه علاوه بر آن، هر موجودى كه با زبان حال یا قال، سخنى مى‏گوید، او هم در این مفهوم وسیع داخل است، بخصوص اینكه در پاره‏اى از روایات مى‏خوانیم كه (مثلا) دعاى خیر و استغفار همه موجودات زمین و آسمان حتى ماهیان دریا شامل حال طالبان علم و دانش است.جایى كه آنها براى دانش طلبان استغفار كنند، براى كتمان كنندگان دانش لعن خواهند كرد!

پیام‏های آیه

۱ـ ظلم فرهنگى، بدترین ظلم‏هاست كه لعنت خالق و مخلوق را به دنبال دارد. «یَكْتُمُونَ»، «یَلْعَنُهُمُ اللَهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللَاعِنُونَ».۲ـ كتمان حق ممنوع است، چه كتمان معجزات و دلایل حقانیت باشد «الْبَیِناتِ» و چه كتمان رهنمودها و ارشادات. «الْهُدى‏».۳ـ كتمان حق، بزرگترین گناهان است. چون مانع هدایت مردم و باعث باقى ماندن نسل‏ها در گمراهى است. «یَلْعَنُهُمُ اللَهُ».۴ـ كتمان حق، ظلم به دین خدا و حق مردم نسبت به هدایت یافتن است. لذا كتمان كنندگان حق را، خدا و مردم لعنت مى‏كنند. «یَلْعَنُهُمُ اللَهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللَاعِنُونَ» ۵ـ نفرین و لعنت مردم، موثر است و باید از اهرم نفرت مردم براى نهى از منكر استفاده نمود «یَلْعَنُهُمُ اللَاعِنُونَ».




طبقه بندی: اخلاق،
[ دوشنبه 27 اردیبهشت 1395 ] [ 10:55 ق.ظ ] [ سید وحید حسینی ]
امام سجاد(ع) سرچشمه نور هدایت و چهارمین پیشوای پرهیزکاران است؛ امام همامی‌كه با هویت بخشی و آموزش پیروانان خویش با زبان دعا و بر پایه‌های آموزه‌های مكتب انسان ساز اسلام توانست آنها را به سعادت حقیقی رهنمون سازد. در متنی در خبرگزاری ایرنا آمده است؛ پنجم شعبان ۳۸ هجری قمری، سالروز ولادت فرخنده امام زین العابدین(ع) است كه در شهر مدینه و در منزل امام حسین(ع) و شهربانو دیده به جهان گشود و سیدالشهدا(ع) به سبب علاقه فراوانی كه به امیرالمومنان(ع) پدر بزرگوارشان داشت، این مولود مبارك را «علی» نام نهاد.پیشوایی عابد و پرهیزكار كه با آمدنش تا شیفتگان عبادت و سالكان راه معرفت و خداشناسی را از سرچشمه زلال توحید و عرفان ناب محمدی سیراب ساخت. كنیه‌های چهارمین پیشوای شیعیان «ابامحمد و ابوالحسن ثانی» است و از القاب این امام همام(ع) می‌توان به «زین العابدین، سجاد سید العابدین، زین الصالحین، وارث علم النبیین، وصی الوصیین، خازن وصایا المرسلین، امام المومنین، منار القانتین، الخاشع، المتهجد، الزاهد، العابد، العدل، البكاء امام الامه، الزكی، الامین و السجاد» اشاره كرد.ایشان در دوره امامت؛ همواره در راه هدایت و ارشاد جامعه گام‌های موثری برداشت و زبان دعا و وعظ را به منظور مبارزه با ستمگران زمانه برگزید كه دعاهای بی نظیرشان در مجموعه ای با عنوان «صحیفه سجادیه كامله» جمع‌آوری شده است و اكنون از با ارزش ترین آثار اسلامی‌محسوب می‌شود.صحیفه سجادیه كه به زبور آل محمد شهرت دارد از بی نظیرترین نمونه‌های دعاهای امام سجاد(ع) به شمار می‌رود. از دیگر آثار ارزنده به یادگار مانده از امام سجاد(به ع) می‌توان مجموعه ای تربیتی و اخلاقی به نام «رساله حقوق» اشاره كرد كه امام(ع) در آن، وظایف گوناگون انسان را در برابر خدا، خود و دیگران را با بیانی شیوا و گویا بیان می‌كند.دوران ۳۴ ساله پیشوایی امام سجاد(ع) پس از شهادت سالار شهیدان امام حسین(ع) آغاز و ایشان در این دوره موفق شد تا رسالت دینی خود یعنی هدایت و راهنمایی مردم عصر خویش را به بهترین شكل انجام دهد.امامت چهارمین پیشوای شیعیان همزمان با خلافت یزید بن معاویه، عبدا... بن زبیر، معاویه بن یزید، مروان بن حكم، عبدالملك بن مروان و ولید بن عبدالملك بود.افشاگری‌ها و روشنگری‌های امام(ع) هراس حكومت بنی امیه را برانگیخت و ولید بن عبدالملك خلیفه اموی، سرانجام امام زین العابدین(ع) را مسموم و در ۱۲محرم سال ۹۵ هجری به شهادت رساند.پیكر پاك سید الساجدین امام زین العابدین(ع) را در قبرستان بقیع در كنار عموی بزرگوارشان امام حسن مجتبی(ع) به خاك سپردند.حجت‌الاسلام «محمدرضا حشمتی» معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌به مناسبت سالروز میلاد امام سجاد(ع) با برشمردن ویژگی‌های بارز چهارمین پیشوای شیعیان جهان (ع)، گفت: مهم ‌ترین خصوصیت ایشان زهد، بندگی و عبادت است كه سبب شد تا لقب «زین العابدین» به آن امام(ع) داده شود. شكیبایی وی در برابر ناگواری‌ها و گذشت نسبت به افرادی كه او را با بی حرمتی و جفا می‌آزردند از دیگر خصوصیت‌های ممتاز ایشان به شمار می‌رود. این امام همام(ع) نه تنها در میان شیعیان از ارج و احترام ویژه ای برخوردار بود بلكه اهل سنت نیز همواره وی را مورد تحسین قرار می‌دادند. ایشان به خاطر معرفت كامل و عشق فراوانی كه به معبود خویش داشت در هنگام عبادت نسبت به تمام اطراف خود بی توجه می‌شد. حضور در اجتماع مردم، كمك به امور اجتماعی آنها، برطرف ساختن نیاز فقیران و نیازمندان و تلاش برای حل مشكلات مردم را می‌توان به عنوان دیگر ویژگی‌های ایشان نام برد.وی در ادامه دوره زندگی حضرت سید الساجدین(ع) را یكی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ اسلام دانست و افزود: در هر مجلس و محفلی به فضیلت‌ها و مكارم اخلاقی زین‌العابدین(ع) پرداخته می‌شد و امام(ع) در دل‌های مردم جا داشت. سیره و سبك امام سجاد(ع) برای مبارزه نسبت به دیگر ائمه اطهار(ع) كمی‌تفاوت داشت، به طوری كه آن حضرت در قالب دعا و نیایش، انسان‌‌های با استعداد را جذب و یاران زیادی برای اسلام و اهل بیت (ع) تربیت كرد و حتی برای نهضت علمی‌امامان بعد از خود نیز زمینه‌های مناسب را فراهم ساخت.این پژوهشگر امور دینی با اشاره به آثار ارزشمند امام سجاد(ع)، اظهار داشت: «صحیفه سجادیه» و «رساله حقوقی امام سجاد (ع)» دو كتاب ارزشمندی به شمار می‌رود كه امروزه از منبع‌های مهم انسان ساز به حساب می‌آید. ایشان در صحیفه سجادیه برای تمام مرحله‌ها و حالت‌های زندگی انسان، دعاها و واژه‌هایی را به صورت مناجات با خدا بیان فرموده اند كه در قالب دعا به وظیفه‌های فردی و گروه‌های اجتماعی توجه شده است. وی در این رساله به حق افراد بر یكدیگر و حتی حق اعضای بدن بر انسان می‌پردازد كه یكی از كتاب‌های علمی‌به شمار می‌رود كه اگر شیعیان به آن توجه ویژه داشته باشند، می‌توانند راهبردها و راهكارهای بزرگی به دست آورند و از آن برای كارهای خود الهام گیرند. صحیفه سجادیه مزین به ۵۴ دعای زیبا است كه برخی از آنها بلند و مفصل و شمار دیگر كوتاه تر هستند.این دو كتاب ارزشمند از نمونه‌های بارز الفت میان انسان‌ها و مذهب‌های اسلامی‌است. صحیفه سجادیه امام سجاد(ع) نمایانگر بحث توحید در سطح‌های مختلف از جمله فردی و اجتماعی برای مسلمانان به شمار می‌آید و نیازهای انسان را به شكلی جالب بیان می‌كند و راهنمای خوبی برای شیعیان محسوب می‌شود كه با مطالعه آن با شخصیت این امام بزرگوار(ع) آشنا می‌شوند.حجت‌الاسلام محمدرضا حشمتی، تلاش امام سجاد(ع) را در متوجه ساختن مردم نسبت به جایگاه علمی‌اهل بیت(ع) بسیار متعالی و متمایز دانست و یادآور شد: در طول تاریخ همیشه افرادی بوده‌اند كه به دلیل ناآگاهی و دنیاپرستی با اولیای الهی به ستیز برخاسته و آنان را آزار داده اند. ما برای فهم دقیق سیره و روش ایشان باید مطالعه و بینش عمیقی از آن زمان داشته باشیم. با توجه به طولانی تر بودن دوره امامت امام سجاد(ع) نسبت به ائمه دیگر، آموزه‌های بسیار ارزنده ای از وی به یادگار مانده است و ایشان با روشنگری‌های فراوان خود، مردم را از موقعیت و جایگاه واقعی و علمی‌اهل بیت(ع) آگاه كرد، به طوری كه مردم پس از شهادت امام سجاد (ع)، شاهد شكوفایی نهضت علمی‌به وسیله امام باقر(ع) بودند. ایشان در كنار مبارزه‌های منفی برای زنده نگه داشتن خاطره عاشورا به تربیت شاگردانی خاص پرداخت كه هر یك از آنها حافظ دستاوردهای مكتب عاشورا و امامت بودند.این پژوهشگر امور دینی به بخشی از دعای ابوحمزه ثمالی اشاره كرد و بیان داشت: در یكی از فرازهای این دعا كه در ماه رمضان خوانده می‌شود امام سجاد(ع) برای تضرع‌های عارفانه خود به درگاه الهی چند دلیل می‌آورد كه این سخنان بیانگر سوز دل و معرفت به حقانیت مرگ و قیامت به شمار می‌رود و گویای پیوند معنوی و قلبی عمیق با پروردگار است و اشاره می‌كند كه این اشك چشم سبب توجه و عنایت خداوند می‌شود و تمام این خضوع و خشوع از درك بالا، فهم و معرفت سرچشمه می‌گیرد.معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نقش امام سجاد(ع) را در زنده نگه داشتن قیام عاشورا ممتاز ارزیابی كرد و گفت: این امام بزرگوار(ع) پاسداری از شریعت را معنا بخشید و استمرار مسیر هدایت را بر امامت استوار ساخت و هدف‌های قیام امام حسین(ع) را تبیین و مبارزه‌های گسترده خود را علیه حكومت جور آغاز كرد و از هر فرصتی برای این منظور بهره برد. ایشان برای روشنگری مردم و معرفی معارف حق و رسوا ساختن چهره حقیقی بنی‌امیه خطبه‌هایی شیوا خواند اما با توجه به فضای استبدادی موجود، ایشان نمی‌توانست اقدام صریح و آشكاری را در برابر نظام انجام دهد و از آنجا كه وی نقش هدایتگر مردم جامعه را برعهده داشت و می‌خواست كه از ایجاد تحریف‌های گوناگون جلوگیری كند، به وسیله دعا وارد مبارزه شد كه دعاهای ایشان حركتی اخلاقی برای مبارزه و ریشه كن كردن دشمن به شمار می‌رفت.وی با اشاره به اینكه در دوران امامت زین العابدین(ع) جامعه اسلامی‌در بحران فكری و عقیدتی زیادی به سرمی‌برد، بیان داشت: مسلمانان در این برهه از زمان به علت تبلیغ‌های سیاسی و فرهنگی حكومت‌های استبدادی در برابر حقایق سیاسی و مذهبی در نهایت جهل و بی دینی قرار داشتند و امویان تمام ارزش‌های دینی را دستخوش تحریف و تغییر كرده بودند و بدعت‌ها و عقیده‌های گمراه كننده و باطل را به عنوان احكام و آموزه‌های مذهبی رواج می‌دادند، مردم می‌بایست به اجبار با یزید بیعت می‌كردند و احكام اسلامی‌بازیچه دست افرادی چون ابن زیاد و عبدالملك بن مروان بود. در چنین شرایطی، بزرگترین و مهمترین مسئولیت امام(ع)، احیای مجدد اسلام راستین، تبیین جایگاه امامت اهل بیت(ع)، مبارزه با جهالت سیاسی و مذهبی مردم و تربیت مجاهدان واقعی به شمار می‌رفت كه وی با هوشیاری و درایت خود به شایستگی و با اقتدار كامل در این زمینه عمل كرد و با دعا كه مهمترین تاثیر اجتماعی را با خود به همراه داشت توانست هدایت جامعه را در دست بگیرد كه آثار آن تا به امروز نیز نمایان است.این پژوهشگر امور دینی با اشاره به تربیت عده ای از ایرانیان كه به عراق رفته بودند و به آنها «موالی» می‌گفتند، به وسیله امام سجاد(ع)، اظهار داشت: این افراد بیشتر به علت داشتن استعداد مناسب و آمادگی كسب علم در زمینه حدیث به خوبی كار كردند و در نتیجه توانستند در مدت زمانی كوتاه از فقیهان و محدثان بزرگ مركزهای اسلامی‌شوند. امام(ع) می‌كوشید تا در مدینه، با تربیت طبقه موالی، راه را برای آینده باز كند و اسلام صحیح و واقعی را به آنان انتقال دهد.حجت الاسلام محمدرضا حشمتی در پایان به انگیزه‌های به شهادت رساندن امام سجاد(ع) اشاره كرد و گفت: نخستین عامل، وسعت نفوذ امام (ع) به وسیله دعاها و نشر معارف اسلامی‌در طول ۳۵ سال بعد از واقعه عاشورا بود كه زمینه انسجام یارانش را فراهم كرد كه این خود خطری بزرگ برای دشمنان ایشان محسوب می‌شد. دومین علت را می‌توان بغض و حسادت خلیفه‌های بنی امیه و حتی جمعی از بزرگان به امام سجاد(ع) نام برد چرا كه مردم از روی فهم و درایت به ایشان علاقه و ارادت داشتند. افشاگری امام از حقیقت شهادت پدر و اسارت و مظلومیت خود و خاندانش كه بارها در مجلس‌های مختلف از آن سخن‌ها گفته بود، امویان را دچار ترس می‌كرد. دستگاه خلافت تصور می‌كرد كه اگر امام(ع) دستور قیام دهد به خاطر محبوبیت و نفوذ معنوی وی حتی افرادی كه دوست اهل بیت(ع) هم نیستند زیر پرچم ایشان جمع می‌شوند و قیامی‌بزرگ علیه حكومت به وجود خواهد آمد. دستگاه اموی با گذشت زمان به شیوه مبارزه‌های امام سجاد(ع) پی برد و دریافت كه ادامه حیات ایشان با شرایط و اوضاع زمامداری آنها سازگار نیست و به همین دلیل تصمیم به قتل این امام بزرگوار گرفتند و سیدالساجدین(ع) را در ۵۷ سالگی به شهادت رساندند.


طبقه بندی: مذهبی،
[ جمعه 24 اردیبهشت 1395 ] [ 07:27 ب.ظ ] [ سید وحید حسینی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

تعداد کل صفحات : 205 :: ... 5 6 7 8 9 10 11 ...

درباره وبلاگ

از میان مقولاتی مانند فرهنگ، امنیت، اقتصاد و سیاست، کدامیک اولویت دارد؟ برای جامعه ای که قرار است با نظام حکومتی دینی اداره شود بسیار مهم است. این پاسخ است که می تواند نقشه راه را برای هر حکومتی ترسیم کند و البته برای یک نظام اسلامی نقش و اهمیت بیشتری دارد.
بدون آنکه با بررسی تعاریف گوناگون فرهنگ وقت گذرانی کنیم، مستقیماً به سراغ نقش فرهنگ در زندگی فردی و اجتماعی می رویم. در این وادی، مجموعه بینش ها و کنش ها را می توان فرهنگ نامید، مجموعه ای که بستری می شود برای رشد آگاهی عمومی و التزام عملی آحاد مردم به مقررات اجتماعی.

با این تعریف، راحت می توان گفت فرهنگ برای جامعه همانند خونی است که در رگ های بدن جریان دارد. همانگونه که خون، اندام ها را به تحرک وامی دارد و چگونگی خون در چگونگی کارکرد بدن نقش مستقیم دارد، فرهنگ نیز اندام های جامعه را به تحرک وامیدارد و ضعف و قوت آن در ضعف و قوت اقتصاد، امنیت، سیاست و اخلاق جامعه اثرگذار است. بدین ترتیب، پاسخ سؤال مورد نظر اینست که فرهنگ باید در اولویت باشد.

هدف از آوردن این مقدمه، یادآوری این واقعیت تلخ است که جامعه اسلامی و انقلابی ما علیرغم اینکه از یک نظام حکومتی دینی برخوردار است، متأسفانه هیچگاه برای فرهنگ اولویت قائل نشده و مقوله فرهنگ همواره مورد غفلت بوده است. از صبح پیروزی انقلاب اسلامی، تعابیری مانند "انقلاب ارزش ها" و "انقلاب فرهنگی" از زبان امام و سایر بزرگان در توصیف انقلاب اسلامی شنیده ایم، اما هرگز در عمل برای مقوله "فرهنگ" اولویت قائل نشده ایم. اگر فرهنگ در اولویت قرار گیرد، اقتصادی سالم، امنیتی پایدار و سیاستی مبتنی بر اصول خواهیم داشت. زیرا فرهنگ برای سایر مقولات بسترسازی می کند و راه را برای جریان یافتن سالم آنها هموار می نماید.

شاید در قالب دیگری بتوان یک جامعه با فرهنگ را جامعه ای مقرراتی، قانون گرا و اخلاق مدار معرفی کرد. به عبارت روشن تر، اگر مردم یک جامعه با فرهنگ باشند، در برخوردهای اقتصادی بر مبنای قانون و اخلاق عمل می کنند و مفاسد اخلاقی از آن جامعه رخت برمی بندد، در بخش های امنیت و سیاست نیز همه چیز برمبنای صداقت به پیش خواهد رفت و همواره اخلاق، محور رفتارها خواهد بود. قضاوت نیز از فرهنگ تأثیر می گیرد و در یک جامعه با فرهنگ علاوه بر اینکه قضات، وظیفه قانونی خود را به درستی انجام می دهند، اصولاً خصومت ها کاهش می یابد و حتی خود مردم بدون نیاز به دستگاه قضائی به رفع خصومت اقدام می کنند.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، متأسفانه هیچگاه فرهنگ در اولویت نبوده و دولت ها به سایر مقولات بیشتر توجه کردند. بعضی دولت ها به دلیل درگیر بودن با جنگ و بازسازی، فرصت و امکان توجه جدی به فرهنگ را نداشتند و بعضی دیگر به ویژه در سال های اخیر، بداخلاقی را جایگزین اخلاق و فرهنگ کردند و به همین جهت، بی قانونی، مفاسد اقتصادی و تفرقه و بی اعتمادی نسبت به همدیگر در جامعه افزایش یافته است. آنچه از اینها نگران کننده تر است، سوءاستفاده معاندان از فضای پدید آمده است که در قالب های مختلف بی بندوباری، پشت پا زدن به احکام دینی و زیر پا گذاشتن قوانین و مقررات جلوه گر می شود.

در بررسی عوامل پدید آمدن این وضعیت، علاوه بر اولویت قائل نشدن برای فرهنگ، ضعف سکان داران فرهنگ کشور را نیز باید عامل مهمی دانست. سوگمندانه باید اعتراف نمائیم که متولیان بخش های فرهنگی کشور عموماً از ضعیف ترین ها انتخاب شده اند. شاید دخالت داشتن گرایش های سیاسی و فقدان نگاه اولویت بخشی به فرهنگ از عوامل اصلی گماردن ضعفا بر عرصه فرهنگ باشد. فرهنگ اگر قرار باشد در اولویت قرار بگیرد، باید حداقل دو اقدام جدی صورت بگیرد؛ یکی تخصیص بودجه کافی و دیگری، که مهم تر است، گماردن متولیان قوی.

ضعف متولیان فرهنگ موجب می شود به امتیازخواهان باج و امتیاز بدهند و این اقدام را برای خود یک وجه مثبت به حساب آورند. در بخش هنر نیز متولیان ضعیف، بدون برنامه پیش می روند و هرگز به نقطه مطلوب نمی رسند. در بخش کتاب، یک روز ممیزی را لازم و ضروری می دانند، یک روز آن را رد می کنند و روز دیگر دچار بلاتکلیفی می شوند. جلب همکاران قوی چیزی است که هرگز نمی توان از متولیان ضعیف فرهنگ انتظار داشت. افراد ضعیف، در مقابل کسانی یا مجموعه هائی که می خواهند عوامل خود را به آنها تحمیل کنند منفعل می شوند و قدرت و جسارت "نه" گفتن به آنها را ندارند. اینها بخشی از عوارضی هستند که از ضعف مدیریت های فرهنگی ناشی می شوند و به فرهنگ کشور ضربه می زنند.

تعدد دستگاه هائی که خود را متولی فرهنگ می دانند نیز از مشکلات بخش فرهنگی و از عوامل رکود و گاهی عقبگرد فرهنگی است. فرهنگ در کشور ما فرماندهی واحدی ندارد و همین امر موجب دوباره کاری ها، خنثی کردن کار همدیگر و صرف بودجه های کلان بدون دستاورد قابل توجه می شود. این ضعف، بارها به مسئولان نظام یادآوری شده ولی نه تنها برطرف نگردیده بلکه همچنان شاهد افزوده شدن بر تعداد متولیان فرهنگی هستیم.

رسانه ملی، که رساترین صدا برای اشاعه فرهنگ می تواند باشد، در مواردی نقش خنثی کننده دستاوردهای فرهنگی را ایفا می کند. برخورد متولیان فرهنگی کشور با مطبوعات و سایر رسانه های نوشتاری، چه از نظر مادی و چه از نظر حمایت های معنوی نه تنها ضعیف بلکه بازدارنده است. تبعیض در پرداخت یارانه های قانونی و برخوردهای سیاسی و سلیقه ای با رسانه های مکتوب، زمینه ای برای رشد این رسانه ها باقی نگذاشته است. کوتاهی در انجام وظیفه قانونی که برخورد متولیان فرهنگی با مطبوعات بداخلاق، اتهام پراکن و قانون شکن را مقرر می دارد، یکی دیگر از عوارض ضعف مدیران فرهنگی است که موجب وارد شدن لطمات شدیدی به فرهنگ کشور شده است.

راه حل این مشکلات و آنچه موجب تقویت فرهنگ خواهد شد، عبارتند از تجمیع مراکز متعدد فرهنگی، ایجاد وحدت رویه در برخوردهای فرهنگی، بالا رفتن حساسیت مسئولین نظام نسبت به فرهنگ، اولویت بخشیدن به مقوله فرهنگ به عنوان اصل و پایه سایر مقولات و سپردن بخش فرهنگی به افراد قوی، مستقل و شجاع. اما آیا گوش شنوائی وجود دارد که این مرثیه را بشنود و آیا اراده قاطعی وجود دارد که درصدد نجات دادن فرهنگ از مظلومیت و انزوا باشد؟

برای ارتباط با ما جهت امور قرانی با این شماره تماس حاصل فرمایید:09131266381
سید وحید حسینی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
كل مطالب : عدد